بیمه باربری

به اعتقاد محققین‌ قدیمی‌ترین‌ نوع‌ بیمه‌ که‌ تا حدود زیادی با قواعد بیمه‌ امروزی‌ تشابه داشته، بیمه باربری و حمل و نقل دریایی‌‌ می‌باشد. این ‌بیمه‌نامه ‌در اواسط‌ قرون‌ وسطی‌ در بین‌ تجار، مالکان‌ کشتی‌ و سرمایه‌ داران‌ و بانکداران‌ رایج‌ بوده‌ است‌.

بیمه‌ حمل و نقل کالا همچون‌ سایر پدیده‌‌های اجتماعی‌ سیر تکاملی‌ خود را در ط‌ول‌ زمان‌ سپری‌ نموده ‌تا به ‌شکل ‌امروزی‌ در آمده‌ است.

در این شکل گیری‌، عوامل، مراجع‌ و مؤسسات‌ مختلفی‌ نقش‌ مؤثر داشته ‌که معروف‌ترین ‌آنها ‌مؤسسه ‌بیمه‌گران‌ لندن‌‌ می‌باشد. مؤسسه‌ نامبرده‌ شرایط‌ و مقرراتی‌ را تدوین‌ نمود که ‌حاوی‌ مسائل‌ فنی‌ و حقوقی‌ بیمه‌ بیمه باربری و حمل و نقل بوده‌ و در زمینه‌ کشتی‌ و کالا، مبنای‌ صدور بیمه‌نامه‌ در بسیاری‌ از کشورهای‌ جهان‌ از جمله‌ کشور ما قرارگرفت‌. دربیمه‌ حمل‌ ونقل‌ آخرین‌ شرایط‌، مربوط‌ به‌ سال‌ 1983 میلادی‌‌ می‌باشد.

بیمه حمل و نقل

بیمه باربری و حمل و نقل کالا چیست؟

بیمه باربری و حمل و نقل کالا (زمینی، دریایی و هوایی) ‌بیمه‌ای‌ است‌ که‌ به موجب‌ آن‌ ‌بیمه‌گر در مقابل‌ دریافت حق‌ بیـمه‌ ‌از ‌بیمه‌گذار، متعهد‌ می‌شود درصورتی که در جریان‌ حمل‌ کالا از نقطه ‌ای‌ (مبداء حمل‌ کالا) به‌ نقطه دیگر (مقصد حمل‌ کالا)، در اثر وقوع‌ خطرهای‌ موضوع‌ بیمه‌، کالا تلف‌ شده‌ و یا دچار خسارت شود و یا ‌بیمه‌گذار هزینه هایی در رابطه‌ با این‌ خطرات ‌متحمل‌ شود، تمام خسارت‌های وارد را جبران‌ نماید. علاوه‌ برآن‌ در بعضی‌ موارد زیان‌ وارده‌ به ‌اشخاص‌ ثالث‌ نیز از طریق‌ این‌ بیمه‌ جبران‌‌ می‌شود.

اصطلاحات زیر صرف‌ نظر از هر معنی و مفهوم دیگری که ممکن است داشته باشند، در این شرایط عمومی با تعریف مقابل آن به کار رفته است.

اصطلاحات عمومی بیمه

‌بیمه‌گر: شرکت ‌بیمه‌ای‌ است که مشخصات آن در این ‌‌بیمه‌نامه نوشته شده است و در ازای دریافت ‌حق ‌بیمه، متعهد به جبران خسارت‌های احتمالی طبق شرایط مندرج در ‌‌بیمه‌نامه‌ می‌باشد.

‌بیمه‌گذار: ‌بیمه‌گذار شخص حقیقی یا حقوقی مذکور در این ‌بیمه‌نامه است که که بیمه را خریداری نموده و متعهد پرداخت حق بیمه آن‌ می‌باشد.

ذی‌نفع: شخصی است که بنا به درخواست ‌‌بیمه‌گذار نام وی در این ‌‌بیمه‌نامه درج گردیده است و تمام یا بخشی از خسارت به وی پرداخت می‌شود.

حق ‌بیمه: مبلغی است که در ‌‌بیمه‌نامه مشخص شده و ‌بیمه‌گذار موظف است آن را هنگام صدور ‌‌بیمه‌نامه یا به ترتیبی که در ‌‌بیمه‌نامه مشخص می‌شود، به ‌‌بیمه‌گر پرداخت نماید.

موضوع بیمه: موضوع بیمه اموال مندرج در جدول مشخصات این ‌بیمه‌نامه‌ می‌باشد.

مدت اعتبار ‌بیمه ‌نامه: مدت این ‌بیمه‌نامه بر اساس شرایط کلوز پیوست‌ می‌باشد، اما در مورد حمل غیر دریایی یا ترکیبی، یکی از شرایط زیر جایگزین کلوزهای C ،B ،A‌ می‌گردد:

  • در مورد حمل هوایی 30 روز پس از رسیدن هواپیمای حامل کالا به فرودگاه کشور مقصد.
  • در مورد حمل زمینی 60 روز پس از ورود کالا به مرز زمینی کشور مقصد.

مدت‌های ذکر شده، با درخواست ‌بیمه‌گذار و موافقت ‌بیمه‌گر و پرداخت حق بیمه اضافی قابل تمدید‌ می‌باشد.

فرانشیز: بخشی از هر خسارت است که به عهده ‌‌بیمه‌گذار است و میزان آن در ‌‌بیمه‌نامه مشخص ‌می‌گردد.

بیمه باربری

اصطلاحات تخصصی بیمه باربری و حمل و نقل

زیان همگانی:  یکی از اصول قانون دریانوردی است که بر پایه آن همه طرف‌‌های دخیل در یک سفر دریایی، در هرگونه خسارتی که با قربانی کردن داوطلبانه بخشی از کشتی یا کالاهای آن به منظور نجات از موارد اضطراری صورت گرفته، به تناسب سهیم‌ هستند.

بیمه اتکایی (Reinsurance): قرارداد واگذاری که به موجب آن شرکت بیمه بخشی از تعهدات ‌بیمه‌ای‌ مازاد بر ظرفیت مالی و فنی خود را، مجدداً نزد شرکت یا شرکت‌‌های بیمه دیگر (شرکت‌های بیمه اتکایی) بیمه می‌نمایند.

بارنامه: بارنامه اوراق بهاداری است که از طرف مؤسسه بیمه باربری و حمل و نقل صادر و مشخصات کالا، نام و آدرس گیرنده و فرستنده کالا، میزان کرایه حمل، مشخصات، تعداد و وزن کالا در آن قید‌ می‌گردد. بارنامه به منزله قرارداد حمل، رسید دریافت کالا و سند مالکیت آن است.

Total Loss: فقط تلف شدن کامل مورد بیمه در یک مرحله بر اثر آتش سوزی، غرق شدن، سقوط هواپیما را در بر‌ می‌گیرد. این ‌بیمه‌نامه فقط تا رسیدن به مبادی ورودی کشور مقصد اعتبار دارد.

  • واقعی: یعنی وقتی کالا مثلاً در حادثه ‌آتش‌سوزی یا غرق شدن کلاً از بین برود.
  • فرضی: وقتی است که هزینه تعمیر و یا بازسازی کالا آن قدر باشد که از ارزش واقعی آن بیشتر شود. در این صورت ‌بیمه‌گر ترجیح می‌دهد غرامت آن را بپردازد.

ارزش مورد بیمه: در صورتی که بین ‌بیمه‌گذار و ‌بیمه‌گر توافق خاصی صورت نپذیرفته باشد، ارزش مورد بیمه شامل مجموع قیمت خرید کالا، هزینه حمل و عدم النفع‌ می‌باشد.

عدم نفع: میزان عدم نفع این ‌بیمه‌نامه معادل 10% مجموع قیمت خرید کالا و هزینه حمل آن‌ می‌باشد، مگر آنکه صریحاً توافق دیگری شده باشد.

پارتشیپمنت چیست؟

یعنی حمل به دفعات؛ به این معنی که کالای مورد بیمه طی چند مرحله از مبدا ء به مقصد مندرج در ‌بیمه‌نامه حمل گردد.

ترانشیپمنت (Transshipment) چیست؟

انتقال کالا از یک وسیله نقلیه به وسیله نقلیه دیگر ترانشیپمنت است. این نوع نقل و انتقال بیشتر در حمل و نقل ترکیبی رایج است که در آن از وسایل نقلیه مختلف از جمله کشتی، هواپیما، قطار، کامیون، تریلر و سایر وسایل برای ارسال کالا به مقصد استفاده‌ می‌شود. جریان انتقال غالباً با تخلیه و بارگیری مجدد همراه بوده و به دو شکل انتقال مستقیم و انتقال غیر مستقیم‌ می‌باشد.

اف او بی (FOB)چیست؟

یا تحویل روی عرشه، کلمه ‌ای برای توصیف یک فرآیند خاص از حمل و نقل کالاست و به معنی قیمت تا لحظه تحویل روی کشتی است. بنابر قوانین بین‌المللی در شرایط فوب، فروشنده وظیفه دارد تمامی هزینه‌‌های کالا را تا محل حمل اصلی متقبل شود و تمامی هزینه‌‌های بعد از این مرحله اعم از کرایه حمل، بیمه، تعرفه‌های وارداتی و غیره را خریدار متقبل می‌شود.

بیمه باربری و حمل و نقل

انواع بیمه باربری و حمل و نقل بر اساس محدوده جغرافیایی

بیمه باربری و حمل و نقل وارداتی

مختص کالاهایی است که توسط اشخاص حقیقی و حقوقی از کشورهای خارجی خریداری می‌گردند، که به صورت خریدهای براتی، بدون انتقال ارز و یا از طریق اعتبارات اسنادی انجام‌ می‌گیرد و با توجه به قوانین جاری، خرید این نوع بیمه برای وارد کنندگان کالا اجباری می‌باشد.

بیمه باربری و حمل و نقل صادراتی

کالاهایی که از ایران به مقصد کشورهای خارجی حمل می‌گردد، بر اساس انواع شرایط فروش، نیاز به ‌بیمه‌نامه صادراتی دارند. به موجب این بیمه، شرکت‌های بیمه کالای صادره از کشور ایران تا کشور مقصد را تحت پوشش قرار‌ می‌دهند.

بیمه باربری و حمل و نقل ترانزیت

مبداء و مقصد برخی از حمل‌ها در خارج از کشور ایران بوده و ممکن است کشور ایران نیز در مسیر حمل قرار داشته باشد. به بیمه نامه‌های مربوط به این نوع حمل ها، بیمه نامه‌های ترانزیت‌ می‌گویند و نرخ و شرایط بیمه نامه‌های صادراتی عیناً برای آنها مورد استفاده قرار‌ می‌گیرد.

بیمه باربری و حمل و نقل داخلی

کلیه تولیدات و محموله هایی که توسط تولیدکنندگان و تجار در محدوده جغرافیایی کشور ایران جابجا می‌شوند، توسط این بیمه‌ تحت پوشش ‌بیمه‌ای‌ نزد شرکت‌های بیمه قرار می‌گیرند.

انواع بیمه باربری و حمل و نقل بر اساس پوشش

‌بیمه‌نامه از بین‌ رفتن‌ تمامی‌ کالا (Total Loss)

بیمه Total Loss عملاً در دنیا منسوخ شده و کاربرد چندانی ندارد و اساساً به بیمه تشریفاتی یا بیمه گمرگی شهرت یافته است. براساس‌ شرایط این‌ بیمه ‌نامه‌، ‌بیمه‌گر زمانی‌ اقدام‌ به‌ جبران‌ خسارت‌ بیمه‌گذار می‌کند که‌ تمامی‌ کالا و محموله‌ در جریان‌ حمل‌ و به‌ علت‌ یکی‌ از خطرات‌ دریا، از بین‌ رفته‌ است؛ و به ‌همین‌ دلیل‌ اگر بخش‌ عمده‌ کالا از بین‌ رفته‌ و صرفاً اندکی‌ از آن‌ باقی‌ بماند، ‌بیمه‌گر تعهدی‌ در جبران‌ خسارت‌ کالا نخواهد داشت. بر اساس‌ مصوبات‌ هیئت‌ وزیران‌، کالای‌ صادراتی‌ باید تحت‌ پوشش‌ ‌بیمه‌ای‌ قرارگیرد و چون‌ عرف‌ بر این ‌است‌ که‌ خریدار پوشش‌ ‌بیمه‌ای‌ مورد نیاز خود را که‌ متناسب‌ با کالاست‌ نزد ‌بیمه‌گر کشور خود تهیه‌ کند این‌ نوع‌ پوشش‌ ‌بیمه‌ای‌ صرفاً به ‌صورت‌ تشریفاتی‌ و جهت‌ ترخیص‌ کالا برای‌ عملیات‌ صادرات‌ مورد استفاده‌ قرار می‌گرفت‌.

مجموعه شرایط C

خطرات تحت پوشش در مجموعه شرایط ‌بیمه‌گران کالا با کلوز C عبارتست از:

  • ‌آتش‌سوزی یا انفجار.
  • به گل نشستن، زمین گیرشدن، برخورد با کف دریا، غرق شدن یا واژگون شدن کشتی یا شناور.
  • واژگون شدن یا خارج شدن وسیله حمل زمینی از راه یا خط.
  • تصادم یا برخورد کشتی، شناور یا هر وسیله حمل دیگر با هر جسم خارجی به غیر از آب.
  • تخلیه کالا در بندر اضطراری.
  • فدا کردن کالا در جریان زیان همگانی.
  • به دریا انداختن کالا برای سبک سازی.
  • خسارت همگانی.
  • مسئولیت مشترک در تصادم.

علاوه بر خطرات اشاره شده در کلوز C،‌ می‌توان با دریافت حق بیمه اضافی خطر عدم تحویل یک بسته کامل کالا طبق کلوز (عدم تحویل انستیتو ‌بیمه‌گران لندن) را تحت پوشش قرار داد؛ که در این صورت باید ضمن قید شرط (عدم تحویل یک بسته کامل کالا طبق کلوز) در بخش شرایط خصوصی بیمه نامه، کلوز مورد اشاره نیز به ‌بیمه‌نامه الصاق گردد.

این ‌بیمه‌نامه با توجه به خطرات محدود خود، جزء بیمه نامه‌های ارزان قیمت محسوب‌ می‌گردد، که معمولاً فقط برای برخی کالاها که احتمال خسارت‌های جزئی آنها کمتر است، به کار‌ می‌رود؛ مثلاً برای حمل تیرآهن، ورق فولاد و ….

مجموعه شرایط B

خطرات تحت پوشش در مجموعه شرایط ‌بیمه‌گران کالا با کلوز B عبارتست از:

  • تمامی خطرات ذکر شده در مجموعه شرایط  C
  • زلزله، آتشفشان یا صاعقه.
  • به دریا افتادن کالا از روی عرشه کشتی.
  • ورود آب دریا، دریاچه، رودخانه به کشتی، شناور، محفظه کالا، کانتینر یا محل انبار.
  • تلف کلی هربسته درکشتی یا شناور و یا تلف کلی هر بسته به علت افتادن در هنگام بارگیری و یا تخلیه کشتی یا شناور.

مجموعه شرایط A

در مجموعه شرایط ‌بیمه‌گران کالا با کلوز A، تمامی خطرات به جز موارد استثناء شده (استثنا شده در مجموعه شرایط مذکور که در بخش استثنائات به آنها اشاره خواهیم کرد) تحت پوشش قرار‌ می‌گیرد.

 پوشش داخلی

در بیمه نامه‌های باربری و حمل و نقل داخلی خطرات تحت پوشش به دو دسته خطرات اصلی و اضافی تقسیم‌ می‌شود که به شرح ذیل‌ می‌باشد:

خطرات اصلی

دلیل نامگذاری خطرات اصلی این است که احتمال وقوع آنها نسبت به سایر خطرات مرتبط با کالاهای خاص بیشتر است و ارتباطی به ماهیت مورد بیمه ندارد. این خطرات عبارتند از:

‌آتش‌سوزی و حادثه وسیله نقلیه شامل تصادف، واژگون شدن و پرت شدن وسیله نقلیه

خطرات اضافی

این دسته از خطرات متنوع بوده و بیشتر مرتبط با نوع کالا‌ می‌باشد که با درخواست ‌بیمه‌گذار و پرداخت حق بیمه اضافی‌ می‌توان آنها را پوشش داد. خطرات رایج اضافی عبارتند از:

  • برخورد جسم خارجی با مورد بیمه.
  • پرت شدن محموله از روی وسیله نقلیه؛ مشروط بر اینکه کالای خسارت دیده به رویت ‌بیمه‌گر رسیده باشد.
  • بارگیری و تخلیه مورد بیمه.
  • سرقت کلی محموله همراه با وسیله نقلیه با فرانشیز 20 درصد ارزش محموله.
بیمه باربری

استثنائات کلوزهای سه گانه بیمه باربری و حمل و نقل

بیمه باربری و حمل و نقل با شرایط کلوزهای B ،A و C به هیچ وجه شامل خطرات زیر نمی شود:

  • تلف شدن، آسیب دیدن یا هزینه در اثر ایجاد خسارت عمدی توسط ‌بیمه‌گذار.
  • نشست و ریزش عادی، کسری عادی وزن با حجم و یا فرسودگی عادی مورد بیمه.
  • تلف شدن، آسیب یا هزینه در اثر نامناسب بودن یا کافی نبودن بسته بندی یا آماده سازی کالای مورد بیمه.
  • تلف شدن، آسیب دیدن یا هزینه به علت عیب ذاتی یا ماهیت کالای مورد بیمه.
  • تلف شدن، آسیب دیدن یا هزینه ای که علت آن تأخیر باشد، حتی اگر این تأخیر ناشی از خطرات بیمه شده باشد.
  • تلف شدن، آسیب دیدن یا هزینه هایی که در اثر ورشکستگی مالکان، مدیران، اجاره کنندگان یا گردانندگان کشتی به وجود آمده باشد.
  • تلف شدن، آسیب دیدن یا هزینه ای ناشی از کاربرد هر نوع سلاح یا وسیله ای که با انرژی اتمی یا شکست هسته ای یا واکنش مشابه دیگر یا نیرو یا ماده رادیو اکتیو باشد.
  • عدم قابلیت دریانوردی کشتی یا شناور و یا نامناسب بودن کشتی یا شناور برای حمل ایمن کالای مورد بیمه.
  • جنگ، جنگ داخلی، انقلاب، شورش، قیام و یا زد و خوردهای داخلی ناشی از این امور.
  • توقیف، ضبط، مصادره، تصرف یا اثرات ناشی از این امور یا اثرات ناشی از اقدام به شروع آنها.
  • اعتصاب، تعطیل محل کار، درگیری‌های کارگری، آشوبها و یا اغتشاشات داخلی.
  • هرگونه عمل تروریستی.